O sprawie Witoszyna Górnego piszemy do ministra

W ślad za petycją mieszkańców dotyczącą nieujęcia miejscowości Witoszyn Górny, gm. Wymiarki, w „Urzędowym wykazie nazw miejscowości w Polsce” oraz w Systemie „TERYT”, uchwałą Rady Gminy Wymiarki z 28.04.2016 r. w sprawie rozpatrzenia petycji mieszkańców sołectwa Witoszyn Górny, przedstawiam poniżej stan faktyczny sprawy, prosząc jednocześnie o zajęcie stanowiska w przedmiocie możliwości przywrócenia nazwy „Witoszyn Górny” w trybie nadzwyczajnym – pisze Wójt Gminy Wymiarki w piśmie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Mariusza Błaszczaka.

Dokument w tej ważnej dla społeczności Witoszyna Górnego sprawie wysłany został 10 maja 2016 r. wraz z petycją mieszkańców sołectwa Witoszyn Górny i stanowiskiem Rady Gminy Wymiarki. Pismo wraz z załącznikami wysłane zostało również do Wojewody Lubuskiego, Władysława Dajczaka z prośbą o wspracie w działaniach zmierzających do przywrócenia miejscowości zlikwidowanej w 1980 roku.

***

 Szanowny Panie Ministrze.

                W ślad za petycją mieszkańców dotyczącą nieujęcia miejscowości Witoszyn Górny, gm. Wymiarki, w „Urzędowym wykazie nazw miejscowości w Polsce” oraz w Systemie „TERYT”, uchwałą Rady Gminy Wymiarki z 28.04.2016 r. w sprawie rozpatrzenia petycji mieszkańców sołectwa Witoszyn Górny przedstawiam poniżej stan faktyczny sprawy, prosząc jednocześnie o zajęcie stanowiska w przedmiocie możliwości przywrócenia nazwy „Witoszyn Górny” w trybie nadzwyczajnym.

Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 roku o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. 46.142.262) ustalono nazwę miejscowości „Witoszyn Dolny”, dawniej Nieder Hartmannsdorf. W niespełna rok później Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z 9 września 1947 roku o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. 47.124.778) ustalono nazwę miejscowości „Witoszyn Górny”, dawniej Ober Hartmannsdorf. Obie miejscowości leżały wówczas i leżą nadal w powiecie żagańskim, ówczesne województwo wrocławskie (obecnie województwo lubuskie). Oba wyżej wskazane akty normatywne nie były w zakresie ustalenia nazw obu miejscowości zmieniane lub uchylane, czy to w oparciu o akt woli mieszkańców czy też władz gminy.

Zgodnie z informacją udzieloną przez Główny Urząd Statystyczny nazwa „Witoszyn Górny” ostatni raz pojawiła się w publikacji „Spis Miejscowości Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej” wydanej w 1967 roku przez Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. Jednak publikacja ta nie ma rangi wykazu urzędowego.

Tymczasem nazwa miejscowości Witoszyn Górny nie została ujęta w wydanym w 1980 roku „Wykazie urzędowych nazw miejscowości w Polsce”. W wykazie tym ujęta zastała natomiast tylko nazwa Witoszyn. W archiwum Gminy Wymiarki nie znaleziono żadnych dokumentów dotyczących procedury, w wyniku której doszło do zmiany – połączenia dwóch miejscowości: Witoszyn Dolny i Witoszyn Górny w jedną wieś o nazwie Witoszyn. W szczególności wskazujemy na brak dokumentów dotyczących działań wobec wsi Witoszyn Górny wskazujących na wolę Gminy dotyczącą zmiany nazwy miejscowości. W przywołanym tu „Wykazie urzędowych nazw miejscowości w Polsce” nazwa Witoszyn Górny wskazana została jedynie jako nazwa zwyczajowa.

Wskazać należy że zarówno przed rokiem 1980, jak i po tym roku w gminie stosowano dwie nazwy dla dwóch odrębnych wsi, które stanowią również odrębne sołectwa – Witoszyn Dolny i Witoszyn Górny. Świadczy o tym między innymi uchwała nr II/1/74 Gminnej Rady Narodowej w Wymiarkach z 8 lutego 1974 roku w sprawie podziału obszaru gminy na sołectwa. Wskazano w niej sołectwo Witoszyn Dolny obejmujące wieś Witoszyn Dolny oraz sołectwo Witoszyn Górny obejmujące wieś Witoszyn Górny. Wskazuje to na fakt, że w przekonaniu władz gminnych w tym okresie funkcjonowały dwie odrębne wsie.

Zmiana jaka nastąpiła w późniejszym okresie, którą określić można jako połączenie dwóch wsi w jedną, może być wynikiem bądź to omyłki urzędniczej popełnionej w toku aktualizacji przeprowadzonej przez wojewodów w 1986 roku, tj. przed Narodowym Spisem Powszechnym przeprowadzonym w 1988 roku, bądź też, co jest najbardziej prawdopodobne, zaistnieć mogła w okresie od 1967 do 1978 roku w trakcie prac nad wydanym w 1980 roku „Wykazem urzędowych nazw miejscowości w Polsce”. Na okoliczność powyższą wskazywał Dyrektor Urzędu Statystycznego w Zielonej Górze w piśmie z dnia 30 marca 2004 roku, znak: SPR 07-546-28/2004.

Podkreślenia wymaga fakt, iż wyżej opisane okoliczności były przedmiotem korespondencji prowadzonej przez Gminę Wymiarki z różnymi organami administracji od 2000 roku, co spowodowane było z wnioskiem wojewody lubuskiego z 15.05.2000 r. (znak SO.I.EOrz.5111-16/00) o przeprowadzenie procedury prawnej dotyczącej weryfikacji i aktualizacji nazewnictwa miejscowości na terenie gminy, zawartych w wytycznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7.02.1997 roku. Sprawa wiązała się z pracami przygotowawczymi do Spisu Ludności, Rolnego i aktualizacji Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej – REGON. W załączniku do pisma w opisie nieprawidłowości wskazano, iż w gminie funkcjonuje nazwa miejscowości Witoszyn Górny, której brak w „Wykazie urzędowych nazw miejscowości”. Prowadzona przez gminę od tego czasu korespondencja nie doprowadziła jednak do wyjaśnienia przyczyn zaistniałego stanu rzeczy, jak i do rozwiązania problemu.

Jednocześnie trudno zgodzić się również z wyjaśnieniem Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji z 16.06.2015 roku, jakie uzyskaliśmy w trakcie wyjaśniania problemu, które brzmi: Jeśli wskazana nazwa (Witoszyn, wieś) znalazła się w Wykazie… tak zapisana, to można przyjąć, iż wtedy tak funkcjonowała w terenie, a ówczesne władze gminne lub gromadzkie w takim brzmieniu podały ją ankieterom jako funkcjonującą. Przeczyłaby tej tezie przywołana wcześniej uchwała nr II/1/74 Gminnej Rady Narodowej w Wymiarkach z 8 lutego 1974 roku w sprawie podziału obszaru gminy na sołectwa.

Założyć należy, że nazwa Witoszyn Górny jako określenie odrębnej wsi funkcjonowała w powszechnym użyciu zarówno w okresie aktualizacji przeprowadzonej przez wojewodów w 1986 rokiem, tj. przed Narodowym Spisem Powszechnym przeprowadzonym w 1988 roku, jak też w okresie od 1967 do 1978 roku, czyli przed opublikowaniem wykazu urzędowych nazw miejscowości w Polsce, wprowadzonego w życie zarządzeniem ministra administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska z dnia 10 lipca 1980 roku w sprawie ustalenia wykazu miejscowości w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wraz ze zmianami dokonanymi po 1980 roku, zawartymi w rozporządzeniach (zarządzeniach) ministra właściwego do spraw administracji publicznej ogłoszonych w Dziennikach Ustaw i Monitorach Polskich.

W naszej ocenie to właśnie konsekwencją błędu – omyłki urzędniczej, jak sugeruje Dyrektor Urzędu Statystycznego w Zielonej Górze, z lat 1967-1980, a być może mającej miejsce w latach 1974-1980, w odniesieniu do nr II/1/74 Gminnej Rady Narodowej w Wymiarkach z 8 lutego 1974 roku – jest nieuzasadniona zmiana nazw miejscowości Witoszyn Górny oraz Witoszyn Dolny wprowadzona w życie zarządzeniem ministra administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska z dnia 10 lipca 1980 roku w sprawie ustalenia wykazu miejscowości w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. Urz. MAGTiOŚ nr 4, poz. 9).

Skutkuje to tym, że gmina w aktualnym stanie prawnym, chcąc naprawić ówczesny niezawiniony przez nią błąd, musi przyjąć jedną nazwę Witoszyn dla dwóch wsi, wcześniej dotąd jako odrębne, samodzielne miejscowości, objęte dziś także jednym obrębem geodezyjnym.

Warto zauważyć przy tej okazji fakt, że zarówno mieszkańcy gminy jak i kolejne władze gminy nie stosowały wprowadzonej w 1980 roku zmiany nazewnictwa. Najprawdopodobniej wynikało to z niewiedzy, że takowa zmiana w ogóle zaszła. Problemy zaistniały dopiero w późniejszych latach, co wynikało z utworzenia jednego obrębu geodezyjnego Witoszyn, otrzymanego z GUS rejestru TERYT pod kątem poprawności nazw wszystkich miejscowości, aktualizacji Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej – REGON, a w roku 2015 z konsekwencji wprowadzenia systemu „ŹRÓDŁO”. W każdym z tych przypadków samorząd terytorialny musiał odnosić się do stanu wynikającego ze zmiany przeprowadzonej w 1980 roku – jak należy przyjąć, bez wiedzy, bez wniosku i bez zgody Gminy Wymiarki. Sprostowanie zaistniałej sytuacji w kolejnych latach było przy tym praktycznie już niemożliwe.

Nie ulega wątpliwości, iż z art. 6 ust. 2 ustawy wynika obowiązek używania urzędowych nazw miejscowości przez podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem w systemie Ewidencji Ludności prowadzonej przez Gminę Wymiarki figuruje także miejscowość „Witoszyn Górny”, gdzie nie wydzielono odrębnych nazw ulic, ale prowadzona jest numeracja nieruchomości i budynków, w ramach której nadano numery od 1 do 40, pod którymi zameldowani są mieszkańcy Gminy. Nazwa „Witoszyn Górny” używana jest do dziś także przez organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków, a w konsekwencji także przez Sąd Wieczystoksięgowy, organy podatkowe na potrzeby ewidencji NIP, a także organ wydający uprawnienia do kierowania pojazdami. Także Wojskowa Komenda Uzupełnień w Żaganiu w wystawianych książeczkach wojskowych oraz kartach mobilizacyjnych posługuje się nazwą „Witoszyn Górny”.

Z uwagi na okoliczność, że miejscowość Witoszyn Górny nie została ujawniona w systemie „ŹRÓDŁO”, nie posiada także wyodrębnionego w ramach systemu TERYT (SIMC99) kodu miejscowości, jakakolwiek rejestracja zdarzeń z zakresu aktów stanu cywilnego, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, czy chociażby wygenerowanie spisu wyborców dla miejscowości Witoszyn Górny, wyłącznie przy pomocy systemu „ŹRÓDŁO” nie jest możliwa.

W latach 2004-2011 w ramach weryfikacji urzędowego nazewnictwa miejscowości do nowego wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części wprowadzonego w życie rozporządzeniem ministra administracji i cyfryzacji z 13 grudnia 2012 roku (Dz. U. z 2013 r. poz. 200) przeprowadzono szeroko zakrojone prace nad ww. wykazem. W tym celu jednostki samorządu terytorialnego były zobowiązane do dokonania rzetelnej analizy urzędowego nazewnictwa oraz określeń rodzajów wszystkich miejscowości położonych na terenach wiejskich i miejskich. Analiza urzędowego nazewnictwa polegała na zbadaniu następujących rejestrów: wykazu urzędowych nazw miejscowości w Polsce, wprowadzonego w życie zarządzeniem nr 15 ministra administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska z dnia 10 lipca 1980 roku w sprawie ustalenia wykazu miejscowości w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wraz ze zmianami dokonanymi po 1980 roku, zawartymi w rozporządzeniach (zarządzeniach) ministra właściwego do spraw administracji publicznej ogłoszonych w Dziennikach Ustaw i Monitorach Polskich oraz otrzymanego z GUS rejestru TERYT pod kątem poprawności nazw wszystkich miejscowości.

Pojawienie się ewentualnych rozbieżności w brzmieniu i pisowni nazw oraz określeniu rodzajów miejscowości stanowiło podstawę do wystąpienia rad gmin do ministra właściwego do spraw administracji publicznej z wnioskami dotyczącymi ustalenia, zmiany lub zniesienia urzędowych nazw i zmian określeń rodzajów miejscowości w oparciu o przepisy ustawy z 29 sierpnia 2003 roku o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 166, poz. 1612 ze zm.).

Ponownie należy tu stwierdzić, że w każdym z tych przypadków samorząd terytorialny musiał odnosić się do stanu wynikającego ze zmiany przeprowadzonej w 1980 roku – jak należy przyjąć, bez wiedzy, bez wniosku i bez zgody Gminy Wymiarki. Sprostowanie zaistniałej sytuacji w kolejnych latach było przy tym praktycznie już niemożliwe.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że konstytucyjna zasada państwa prawnego przesądza o tym, że jakakolwiek możliwość podjęcia działań władczych przez organ administracji publicznej musi bezspornie wynikać z przepisów prawa, zaś ich podstawą jest zawsze konkretna norma kompetencyjna. Tymczasem, co należy wyraźnie podkreślić, miejscowość „Witoszyn Górny”, choć ustalona Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z 9 września 1947 roku o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. 47.124.778) i nigdy nie zniesiona, nie została ujęta w systemie „ŹRÓDŁO”, a okoliczności tego stanu rzeczy nie są znane i nie wynikają z żadnego dokumentu będącego w posiadaniu Gminy Wymiarki lub aktu normatywnego (przepisów powszechnie obowiązującego prawa).

Dbałość o stan i zachowanie nazewnictwa miast, wsi, przysiółków, kolonii, osad i ich części – uznanych za dobro narodowe związane z historią i kulturą Polski – powierzona została komisji specjalistów – Komisji Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, a zatwierdzanie leży w kompetencji ministra do spraw administracji. Obowiązkiem obywateli, organów samorządu terytorialnego oraz Komisji jest dbałość o to, aby nazwy obiektów były trwałe i nie ulegały koniunkturalnym zmianom, doraźnym tendencjom do ich zmieniania i wykreślania.

W związku z powyższym, wobec braku podstawy prawnej w postaci aktu znoszącego miejscowość „Witoszyn Górny”, nie jest możliwym „przywrócenie” jej na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 roku o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych, a co ważniejsze pominięcie nazwy „Witoszyn Górny” w urzędowym wykazie nazw miejscowości w Polsce, Systemie „TERYT” i innych ewidencjach na Systemie tym opartych, stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady państwa prawnego.

Z powyższych względów, zwracam się do Pana Ministra z prośbą o podjęcie działań zmierzających do przywrócenia nazwy wsi „Witoszyn Górny”.

Wojciech Olszewski
Wójt Gminy Wymiarki

Skan pisma Wójta Gminy Wymiarki Wojciecha Olszewskiego do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Mariusza Błaszczaka